KARKONOSKIE WODOSPADY: Wodospad Szklarki. Jedna z najstarszych atrakcji Karkonoszy.

Do Wodospadu Szklarki można dziś dotrzeć bez większego wysiłku. Od parkingu prowadzi krótka, wygodna droga, a po kilku minutach pojawia się charakterystyczna kaskada spadająca ze skalnego progu.

Dawniej dotarcie tutaj wyglądało zupełnie inaczej. Szklarka od stuleci przyciągała odwiedzających, a z czasem na stałe wpisała się w turystyczny krajobraz Karkonoszy.

W XVIII i XIX wieku na górskie wycieczki wybierano się z przewodnikiem. Zamożniejsi przybysze mogli korzystać z usług tragarzy, którzy przenosili ich w lektykach, zwłaszcza na trudniejszych odcinkach. Wyprawa wymagała więc nie tylko czasu, ale także odpowiedniej organizacji i pomocy innych osób.

Tak wyglądała również wycieczka Izabeli Czartoryskiej w 1816 roku. Polska arystokratka odwiedziła Karkonosze podczas podróży do Cieplic. Wybrała się do wodospadów Szklarki i Kamieńczyka, korzystając z pomocy przewodnika Piotra Fidlera.

Czartoryska opisała drogę do Szklarki jako wąską ścieżkę prowadzącą przez skały, wodę i drewniane mostki. Sam wodospad zrobił na niej duże wrażenie. Jej dziennik jest dziś świadectwem tego, jak wyglądała górska wycieczka ponad dwieście lat temu.

Szklarka była znana i odwiedzana już wcześniej. W drugiej połowie XVII wieku powstała droga ułatwiająca dotarcie do wodospadu. Jej budowę wiąże się z Christianem Melchiorem Prellerem, właścicielem działającej w Szklarskiej Porębie Dolnej witriolejni.

Witriolejnia była dawną wytwórnią kwasu siarkowego, do którego produkcji wykorzystywano piryt wydobywany w pobliskich Górach Izerskich. Historia zakładu jest częścią przemysłowej przeszłości Szklarskiej Poręby. Miejscowość rozwijała się nie tylko dzięki hutnictwu szkła, ale również górnictwu i przetwórstwu.

Ułatwienie dostępu do wodospadu sprzyjało rozwojowi ruchu turystycznego. Z czasem Szklarka zaczęła pojawiać się na rycinach, obrazach i w opisach podróży po Karkonoszach.

W XIX wieku turystyka w Karkonoszach zaczęła szybko się rozwijać. Popularne miejsca potrzebowały więc nie tylko ścieżek, ale również zaplecza dla przyjezdnych.

W 1868 roku przy wodospadzie wybudowano gospodę Kochellfalbaude. Po kolejnych przebudowach budynek zachował się do dziś jako Kochanówka.

Położenie gospody pozwalało połączyć wycieczkę do wodospadu z odpoczynkiem i posiłkiem. Szklarka coraz bardziej przypominała miejsce przygotowane z myślą o odwiedzających.

XIX-wieczni turyści mogli zobaczyć Szklarkę również w bardziej widowiskowej odsłonie. Wodę dopływającą do wodospadu regulowano, a następnie spuszczano jej większą ilość. Za możliwość obejrzenia takiego pokazu pobierano opłatę.

Dziś może to zaskakiwać: wodospad kojarzący się z naturalnym rytmem górskiego potoku był w pewnym stopniu wykorzystywany jako dodatkowa atrakcja dla turystów. Krótkie pokazy zwiększonego przepływu wody stanowiły część ówczesnej oferty dla odwiedzających.

Wodospad Szklarki ma 13,3 metra wysokości. Znajduje się w środkowej części Wąwozu Szklarki, na wysokości około 520 m n.p.m. Potok spada szeroką kaskadą, która zwęża się ku dołowi i charakterystycznie skręca.

U podstawy kaskady znajduje się kocioł eworsyjny — zagłębienie powstałe wskutek długotrwałego działania wirującej wody i niesionego przez potok materiału skalnego. W pobliżu progu wodospadu występują również marmity, czyli okrągłe zagłębienia wyżłobione w skale przez wirujący materiał skalny. To właśnie kształt kaskady, a nie sama wysokość, decyduje o charakterze Szklarki.